Miesięczne archiwum: Marzec 2013

Påsk –Wielkanoc po szwedzku

Kto by pomyślał
Download PDF

Tylko na południu Szwecji barwi się jaja na Wielkanoc. Gdy święta wypadały wcześnie, na północy nadal trzymała zima i kury jeszcze się nie niosły. Świeże jaja pojawiały się dopiero koło Zielonych Świątek.

W Szwecji tradycyjnie barwiono jaja na czerwono i żółto co prawdopodobnie symbolizowało wschód i zachód słońca.

W Szwecji tradycyjnie barwiono jaja na czerwono i żółto, co prawdopodobnie symbolizowało wschód i zachód słońca.

Na południu Szwecji zwyczaj farbowania jaj sięga czasów sprzed naszej ery. Dowodem są pisanki znalezione w pobliżu grobowców podczas wykopalisk archeologicznych na Gotlandii. Do ich barwienia używano, tak jak i w Polsce, dębowych liści, pędów zbóż i łupin cebuli. Kolorowe jaja miały zapewnić powodzenie na nadchodzący rok. Dzisiaj nadal zdobią stoły wielkanocne.
Tak jak i påskris – gałązki wierzby i brzozy, udekorowane barwnymi piórami, które ustawia się w wazonach z wodą. Wierzono, że wypuszczając listki zachęcają wiosnę, by przyszła wcześniej. Brzozowe gałęzie służyły również jako rózgi. Pan domu chłostał nimi rankiem w Wielki Piątek domowników, by pamiętali o biczowaniu Chrystusa. Dzisiaj zwykle ogranicza się do ściągnięcia kołder ze śpiących. Mimo tej gwałtownej pobudki, Wielki Piątek był tradycyjnie najspokojniejszym i najcichszym dniem w roku. Sklepy i instytucje nie działały. Dzisiaj to jeden z niczym nie wyróżniających się dni świątecznych.

Gotowe bukiety z gałęzi zdobionych barwionymi piórami można kupić na przedświątecznych straganach i w kwiaciarniach.

Gotowe bukiety z gałęzi zdobionych barwionymi piórami można kupić na przedświątecznych straganach i w kwiaciarniach.

W Påsk lördag – Wielką Sobotę påskkäringar – dziewczynki przebrane za czarownice wędrują od domu do domu sąsiadów rozdając malowane przez siebie laurki z życzeniami. W zamian otrzymują słodycze lub drobne datki. Zgodnie ze szwedzką tradycją na Wielkanoc wiedźmy zlatują się na Blåkulla na spotkanie z diabłem. Blåkulla (Blå – niebieski, choć niegdyś oznaczający czarny, kulla – góra) to mityczna wyspa, a według innych przekazów – góra gdzieś daleko na północnym – wschodzie, miejsce sabatów czarownic, podczas których werbują one nowe adeptki i nakazują im niepostrzeżenie myszkować w ludzkich gospodarstwach. By odstraszyć czarownice palono wieczorami ogniska, a nawet strzelano z armat. Ta praktyka przetrwała jedynie w zachodniej części kraju. Tyle, że dzisiaj armaty zastąpiły petardy. W niektórych regionach tradycyjne kolędowanie małych czarownic odbywa się w Wielki Czwartek.

Påskkäringar – małe piegowate czarownice z wymalowanymi  na czerwono policzkami, w chustkach na głowach i w długich spódnicach.

Påskkäringar – małe piegowate czarownice z wymalowanymi na czerwono policzkami, w chustkach na głowach i w długich spódnicach.

Najważniejszym dniem Świąt jest Wielka Sobota. Rodziny zbierają się razem na późne śniadanie połączonego z obiadem. Często serwowanym w formie smörgĺsbord – szwedzkiego stołu. Tradycyjnie podawane są potrawy z jaj i ryb: śledzie z otrębami, solone łososiowe grzbiety, suszone ryby, zapiekanka zwana pokusą Janssona (ziemniaki, cebula i marynowane szprotki pieczone w śmietanie), a także semla – bułeczki pszenne z kminkiem lub cynamonem (zalewane na talerzu gorącym mlekiem albo bitą śmietaną). A po posiłku ziołowe sznapsy (naprawdę świetne!). Organizowane są przyjęcia, wspólne wyjazdy, głównie nad morze, pikniki. Podczas kolacji jada się pieczoną jagnięcinę z ziemniakami au gratin i warzywami. To już współczesny zwyczaj przeniesiony z południa Europy.

Również w Wielką Sobotę påskhare – zajączek wielkanocny podrzuca dzieciom wielkie wielkanocne jaja wypełnione słodyczami. Zabawa polega na ich odszukaniu w domów czy w ogrodzie.

Wielkanocne potrawy nie są specjalnie postne, gdyż mieszkańcy Szwecji i na co dzień jadają skromnie.  Talerz wielkanocnych przysmaków. I semla – pszenna bułka.

Wielkanocne potrawy nie są specjalnie postne, gdyż mieszkańcy Szwecji i na co dzień jadają skromnie.
Talerz wielkanocnych przysmaków. I semla – pszenna bułka.

Glad påsk – wesołych Świąt Wielkanocnych!

Wielkanocne stoły

Ale masz styl
Download PDF

Porzucamy sztywne reguły i krępującą etykietę. Wybieramy swobodę i prostotę. Dekoracja wielkanocnego stołu ma być naturalna i ma cieszyć oko.

Punktem wyjścia niech będzie kolor, jeden, najwyżej dwa. Po długiej, szarej i ciemnej zimie turkus, zieleń i róż będą dobrą, odświeżającą odmianą. Dla kontrastu tło wybierz neutralne: obrus z lnu w naturalnym kolorze lub biały, drukowany w roślinne monochromatyczne wzory. Najlepiej rysowane delikatną kreską w czerni lub szarości. Dekoracyjnymi dodatkami niech będą gałęzie z pierwszymi bladozielonymi listkami, bukszpan, borówka i sezonowe kwiaty: narcyzy, tulipany.
Nie stresuj się, jeśli nie masz czasu, żeby własnoręcznie ozdobić jaja. Niemalowane, w naturalnych kolorach też są piękne. Ułóż je w porcelanowej białej misce. Biel podkreśli ich urodę. Nie zapomnij o świecach. Dyskretne tealighty będą odpowiednie nawet przed południem, podczas wielkanocnego śniadania

Odważnie łącz naczynia i szkło z różnych kolekcji. Efektowne jest zderzenie gładkich, szklanych turkusowych talerzy z naczyniami i dodatkami ze szkła prasowanego w wypukły wzór a także lnem o wyraźnej fakturze.

Odważnie łącz naczynia i szkło z różnych kolekcji.
Efektowne jest zderzenie gładkich, szklanych turkusowych talerzy z naczyniami i dodatkami ze szkła prasowanego w wypukły wzór a także lnem o wyraźnej fakturze.

Ciepła, lekka zieleń jest równie pogodna jak żółty ale nie tak oczywista. By zabłysnąć potrzebuje towarzystwa  jasnej czerwieni i/lub różu.

Ciepła, lekka zieleń jest równie pogodna jak żółty, ale nie tak oczywista. By zabłysnąć potrzebuje towarzystwa jasnej czerwieni i/lub różu.

Klasyka na stole wielkanocnym

Wolisz bardziej klasyczne rozwiązanie, zostań przy białej zastawie. Połącz ceramiczne talerze z ozdobnym rantem z prostymi ze szkła. Do tego nowoczesny akcent - szklanki i kieliszki ze szkła przydymionego. Koloru dodadzą zapożyczane ze szwedzkiej tradycji wielkanocnej kolorowe piórka. I oczywiście potrawy, które podasz. Bo czy można nie zauważyć misy zielonej sałaty?

Jeśli wolisz bardziej klasyczne rozwiązanie, zostań przy białej zastawie. Połącz ceramiczne talerze z ozdobnym rantem z prostymi ze szkła. Do tego nowoczesny akcent – szklanki i kieliszki ze szkła przydymionego. Koloru dodadzą zapożyczone ze szwedzkiej tradycji wielkanocnej kolorowe piórka. I oczywiście potrawy, które podasz. Bo czy można nie zauważyć misy zielonej sałaty?

Ciasto Karlssona

Ze smakiem
Download PDF

Dostałam od kolegi link do kulinarnego bloga sweetworldofs.pl Wertując wpisy wyczytałam, że S – autorka bloga, ma babcię, która jest Szwedką i że S pamięta z dzieciństwa jej wypieki i ich szwedzkie nazwy. Nie mogłam jej nie zaprosić na tytuurzadzisz.pl. Wreszcie rozstrzygnie się jakie to ciasto pieką Szwedzi na Wielkanoc. Typy były różne – od strojnego tortu marcepanowego, po skromne bułeczki z cynamonem.

S czyli Sandra Frej proponuje Wam coś zupełnie innego.

Karlssons påskkaka / Wielkanocne ciasto Karlssona
„Gdy otrzymałam propozycję przygotowania posta ze szwedzkim ciastem wielkanocnym w roli głównej pierwszą rzeczą, jaką zrobiłam, był telefon do mojej szwedzkiej Babci. Wielkanoc w Jej towarzystwie kojarzy mi się głównie ze świątecznymi dekoracjami (gałązkami, kurczaczkami i – obowiązkowo! – kolorowymi piórkami) i wielkim jajkiem wypełnionym czekoladowymi łakociami. Jeśli chodzi o inne słodkości – obowiązkowy jest sernik, ciasto czekoladowe i marchewkowe. Ale nie takie marchewkowe, jak to, które jest u nas najpopularniejsze – tylko takie bez cynamonu z wyraźnie wyczuwalnym cytrynowym aromatem. Dodatkowo posmarowane serkiem Philadelphia z szafranem. Smak jest specyficzny, ale bardzo szwedzki.”

Ciasto

Karlssons påskkaka

Składniki:

  • 75g masła
  • 2 dl cukru
  • 3 jajka
  • Sok i skórka z 0,5 cytryny
  • 2 marchewki
  • 3 dl mąki
  • 1 łyżeczka proszku do pieczenia
  • Masło do wysmarowania tortownicy
  • 200g serka Philadelphia (zanim w sklepach pojawiła się Philadelphia, Babcia używała ser Kesella albo homogenizowany odsączony na gazie. Bez tej „operacji” oba były zbyt mokre).
  • 1 łyżka cukru pudru
  • 0,25g szafranu

Przygotowanie:

  1. Nagrzej piec do 200 °C
  2. Wymieszaj serek Philadelphia z cukrem pudrem i szafranem, wstaw do lodówki
  3. Obierz i zetrzyj marchewki na drobnej tarce
  4. Utrzyj masło z cukrem
  5. Dodaj jajka i ubijaj aż składniki się połączą
  6. Dodaj marchewkę, skórkę i sok z cytryny i dokładnie wymieszaj
  7. Dodaj mąkę i proszek do pieczenia, mieszaj do połączenia się składników
  8. Okrągłą formę do pieczenia wyłóż pergaminem, brzegi posmaruj masłem
  9. Przełóż ciasto do foremki, piecz ok. 30 minut (do suchego patyczka), wystudź
  10. Wyjmij krem z lodówki i dokładnie wymieszaj, żeby dokładnie rozprowadzić kolor, który „puścił” szafran
  11. Posmaruj wierzch wystudzonego ciasta kremem, ozdób kurczaczkami, pisankami i innymi ozdobami wielkanocnymi

Smacznego! :)

Sandra Frej

S – Sandra Frej

www.sweetworldofs.pl

Chcesz pomóc, daj wędkę

Kto by pomyślał
Download PDF

Kobiety z wiosek w stanie Uttar Pradesh w Indiach ręcznie haftowały poszewki na poduszki. My mogliśmy je kupić. Zamiast wyłącznie pomocy humanitarnej – businessowa współpraca. A to tylko jeden z przykładów, jak pomaga IKEA Foundation.

Mieszkancy-stanu-Uttar-Pradesh

Ta mieszkanka stanu Uttar Pradesh przystąpiła do kobiecej grupy samopomocy, wpłacając do wspólnej kasy oszczędnościowej niewielkie pieniądze – tyle na ile ją było stać. Po ośmiu miesiącach sprzedała kilka kóz i drzewo, podjęła pracę na roli u miejscowego farmera i wystąpiła do grupy o pożyczkę. Dzięki temu uniknęła oddania pod zastaw domu  lokalnemu bogaczowi na lichwiarskich warunkach  na dwadzieścia lat. Teraz ma już krowę i sama zapłaciła za budowę studni. Własny wysiłek i wsparcie grupy kobiet zmieniły jej życie.

Grupa samopracujacych kobiet

Wstępując do grup samopomocy kobiety przejmują kontrolę nad własnym życiem i poprawiają szanse swoich dzieci. Uczą się o zdrowiu, odżywianiu, a także znaczeniu nauki dla ich dzieci, szczególnie dziewczynek, które zgodnie z tradycją przeznaczone są do pracy w domu i nie powinny tracić czasu na szkołę. Zdjęcie po prawej – przygotowanie do podania szczepienia (Di-Per-Te).

Business i działalność charytatywna idą w parze. Henry Ford, amerykański przemysłowiec, ten, który w 1903 roku założył spółkę Ford Motor Company był kontrowersyjną postacią, ale trzeba mu przyznać rację, gdy mówił, że business, który służy tylko robieniu pieniędzy, to kiepski business. IKEA od 2000 roku uczestniczy w projekcie IKEA Foundation, którego celem jest promowanie edukacji, walka z pracą zarobkową dzieci i ochrona ich praw.
Żeby osiągnąć cel, trzeba było nie tylko uświadomić rodzicom, że dzieci zamiast pracować przy produkcji dywanów, w zakładach metalurgicznych, rodzinnych warsztatach, powinny się uczyć, co da im możliwość godziwego, stałego zarobku. IKEA wspólnie z UNICEF zbudowała długofalową strategię – program społeczny. Pierwszym etapem było zorganizowanie centrów edukacji, w których dzieci z najbiedniejszych wiosek w stanie Uttar Pradesh, w północnych Indiach mogłyby nadrobić szkolne zaległości i dalej się kształcić. Kolejnym etapem było zorganizowanie grup samopomocy dla kobiet. W grupach propagowana jest nie tylko ochrona dzieci przed pracą zarobkową, ale też higiena, szczepienia ochronne. Organizuje się także kasy, w których można zaciągnąć kredyt na uruchomienie drobnego interesu. Dopiero taka struktura umożliwiła podjęcie w 2006 roku współpracy businessowej. Kobiety dostawały w latach 2006-2008 do haftowania poszewki na poduszki IKEA PS GRINDTORP, zaprojektowane przez Marię Vinka i Annę Efverlund. Projekty nawiązują do tradycyjnych wzorów i kolorów oraz przedstawiają sceny z codziennego życia indyjskich kobiet. Wynagrodzenie otrzymują konkretne pracownice. Haftowane poszewki umożliwiły 75 000 dzieci z 500 wiosek podjęcie regularnej nauki. Zależność była prosta: im więcej kupimy poszewek, tym więcej dzieci trafi do szkół. Program rozbudza też inicjatywę lokalnych społeczności. To z kolejny ważny krok do wyrwania się z kręgu nędzy. Przysłowiowa wędka zamiast ryby.

Z kolei lokalne szkolnictwo jest finansowane z oddzielnego budżetu – darowizn IKEA na rzecz UNICEF. Do końca 2012 roku, dzięki wsparciu IKEA Foundation w wysokości 108 milionów euro, przekazanemu UNICEF w Indiach, korzyści odniesie ponad 74 miliony dzieci. Do 2015 roku ma ich już być 100 milionów.

Ręcznie wyszywane poduszki -  IKEA PS GRINDTORP

Na pewno wiele z tych poduszek można znaleźć także w polskich domach. Haftowania poszewki na poduszki IKEA PS GRINDTORP.

Nastoletnie uczennice Państwowej Szkoły z Internatem w Nandavaram Mandal. Dzięki IKEA Foundation porzuciły pracę i podjęły naukę. Ważnym elementem strategii fundacji są stypendia na edukację, na które wydano do tej poty prawie 7 milionów euro. Do tej pory przyznano je 840 dziewczynkom i młodym kobietom w Azji, nie tylko w Indiach.Ta szesnastolatka (zdjęcie po prawej) ma za sobą sześć lat nauki w szkole. Chciałaby zostać nauczycielką albo szwaczką, żeby mogła zarabiać swoje własne pieniądze. Nadal musi jednak przede wszystkim wypełniać swoje domowe obowiązki.

Nastoletnie uczennice Państwowej Szkoły z Internatem w Nandavaram Mandal. Dzięki IKEA Foundation porzuciły pracę i podjęły naukę. Ważnym elementem strategii fundacji są stypendia na edukację, na które wydano do tej poty prawie 7 milionów euro. Do tej pory przyznano je 840 dziewczynkom i młodym kobietom w Azji, nie tylko w Indiach.
Ta szesnastolatka (zdjęcie po prawej) ma za sobą sześć lat nauki w szkole. Chciałaby zostać nauczycielką albo szwaczką, żeby mogła zarabiać swoje własne pieniądze. Nadal musi jednak przede wszystkim wypełniać swoje domowe obowiązki.