Påsk –Wielkanoc po szwedzku

Kto by pomyślał

Tylko na południu Szwecji barwi się jaja na Wielkanoc. Gdy święta wypadały wcześnie, na północy nadal trzymała zima i kury jeszcze się nie niosły. Świeże jaja pojawiały się dopiero koło Zielonych Świątek.

W Szwecji tradycyjnie barwiono jaja na czerwono i żółto co prawdopodobnie symbolizowało wschód i zachód słońca.

W Szwecji tradycyjnie barwiono jaja na czerwono i żółto, co prawdopodobnie symbolizowało wschód i zachód słońca.

Na południu Szwecji zwyczaj farbowania jaj sięga czasów sprzed naszej ery. Dowodem są pisanki znalezione w pobliżu grobowców podczas wykopalisk archeologicznych na Gotlandii. Do ich barwienia używano, tak jak i w Polsce, dębowych liści, pędów zbóż i łupin cebuli. Kolorowe jaja miały zapewnić powodzenie na nadchodzący rok. Dzisiaj nadal zdobią stoły wielkanocne.
Tak jak i påskris – gałązki wierzby i brzozy, udekorowane barwnymi piórami, które ustawia się w wazonach z wodą. Wierzono, że wypuszczając listki zachęcają wiosnę, by przyszła wcześniej. Brzozowe gałęzie służyły również jako rózgi. Pan domu chłostał nimi rankiem w Wielki Piątek domowników, by pamiętali o biczowaniu Chrystusa. Dzisiaj zwykle ogranicza się do ściągnięcia kołder ze śpiących. Mimo tej gwałtownej pobudki, Wielki Piątek był tradycyjnie najspokojniejszym i najcichszym dniem w roku. Sklepy i instytucje nie działały. Dzisiaj to jeden z niczym nie wyróżniających się dni świątecznych.

Gotowe bukiety z gałęzi zdobionych barwionymi piórami można kupić na przedświątecznych straganach i w kwiaciarniach.

Gotowe bukiety z gałęzi zdobionych barwionymi piórami można kupić na przedświątecznych straganach i w kwiaciarniach.

W Påsk lördag – Wielką Sobotę påskkäringar – dziewczynki przebrane za czarownice wędrują od domu do domu sąsiadów rozdając malowane przez siebie laurki z życzeniami. W zamian otrzymują słodycze lub drobne datki. Zgodnie ze szwedzką tradycją na Wielkanoc wiedźmy zlatują się na Blåkulla na spotkanie z diabłem. Blåkulla (Blå – niebieski, choć niegdyś oznaczający czarny, kulla – góra) to mityczna wyspa, a według innych przekazów – góra gdzieś daleko na północnym – wschodzie, miejsce sabatów czarownic, podczas których werbują one nowe adeptki i nakazują im niepostrzeżenie myszkować w ludzkich gospodarstwach. By odstraszyć czarownice palono wieczorami ogniska, a nawet strzelano z armat. Ta praktyka przetrwała jedynie w zachodniej części kraju. Tyle, że dzisiaj armaty zastąpiły petardy. W niektórych regionach tradycyjne kolędowanie małych czarownic odbywa się w Wielki Czwartek.

Påskkäringar – małe piegowate czarownice z wymalowanymi  na czerwono policzkami, w chustkach na głowach i w długich spódnicach.

Påskkäringar – małe piegowate czarownice z wymalowanymi na czerwono policzkami, w chustkach na głowach i w długich spódnicach.

Najważniejszym dniem Świąt jest Wielka Sobota. Rodziny zbierają się razem na późne śniadanie połączonego z obiadem. Często serwowanym w formie smörgĺsbord – szwedzkiego stołu. Tradycyjnie podawane są potrawy z jaj i ryb: śledzie z otrębami, solone łososiowe grzbiety, suszone ryby, zapiekanka zwana pokusą Janssona (ziemniaki, cebula i marynowane szprotki pieczone w śmietanie), a także semla – bułeczki pszenne z kminkiem lub cynamonem (zalewane na talerzu gorącym mlekiem albo bitą śmietaną). A po posiłku ziołowe sznapsy (naprawdę świetne!). Organizowane są przyjęcia, wspólne wyjazdy, głównie nad morze, pikniki. Podczas kolacji jada się pieczoną jagnięcinę z ziemniakami au gratin i warzywami. To już współczesny zwyczaj przeniesiony z południa Europy.

Również w Wielką Sobotę påskhare – zajączek wielkanocny podrzuca dzieciom wielkie wielkanocne jaja wypełnione słodyczami. Zabawa polega na ich odszukaniu w domów czy w ogrodzie.

Wielkanocne potrawy nie są specjalnie postne, gdyż mieszkańcy Szwecji i na co dzień jadają skromnie.  Talerz wielkanocnych przysmaków. I semla – pszenna bułka.

Wielkanocne potrawy nie są specjalnie postne, gdyż mieszkańcy Szwecji i na co dzień jadają skromnie.
Talerz wielkanocnych przysmaków. I semla – pszenna bułka.

Glad påsk – wesołych Świąt Wielkanocnych!